ديده مىشود چندان قرين صحّت نيست . « 16 » به سوى بصره مبدأ هجرت تاريخى امام رضا عليه السّلام مدينه و مقصد آن مرو بود به گونه‌اى كه شرح آن رفت ، مأمون فرستادگان خود را مكلّف كرده بود كه حضرت را از راه بصره « 17 » حركت دهند . قبل از بررسى جغرافياى راه مدينه تا بصره لازم است اطلاعاتى دربارهء بصره دريافت كنيم ، تا علت مسير حركت امام عليه السّلام از اين شهر و نيز ماهيّت پذيرش ولايتعهدى روشنتر شود . بناى شهر بصره در سال 14 هجرى در زمان خليفهء دوم نهاده شد ، بلاذرى ( 198 - 297 ) در فتوح البلدان مىنويسد : چون عتبة بن غزوان در حديبيه فرود آمد به عمر بن خطاب نامه نوشت كه مسلمانان را جايى بايد تا زمستان را در آن گذرانند و چون از جنگ بازآيند در آنجا بياسايند . عمر پاسخ داد كه سپاهيان را همه در يك جا گرد آور و چنان كن كه آن جاى نزديك آب و چراگاه باشد و آن را بهر من نيز در نامه‌اى وصف كن . عتبه نوشت : من زمينى يافته‌ام پردرخت بر كرانهء صحرا و نزديك علفزار ، در آن مردابهايى است پوشيده از ناى ، چون عمر بخواند گفت : زمينى است خرّم ، نزديك آبشخورها و چراگاهها و بيشه‌ها و فرمان داد كه عتبه مردمان را در آن سرزمين منزل دهد . وى مسلمانان را بدان جاى آورد ، خانه‌ها از نى بنا نهادند و عتبه مسجدى هم از ناى بساخت و اين همه در سال چهارده هجرى بود . « 18 » از آن پس

--> ( 16 ) - لازم به تذكّر است كه نظير اين اختلافات در مسير حركت امام رضا عليه السّلام به كرّات در منابع به چشم مىخورد كه در جاى خود به آن اشاره خواهد شد . براى اطلاع از راه مكّه به بصره نگاه كنيد به : يادداشت شمارهء 2 . ( 17 ) - مترجم تاريخ يعقوبى در نقل اين خبر چنين مىنويسد : على بن موسى بن جعفر عليه السّلام را مأمون از مدينه به خراسان آورد و فرستاده‌اش نزد آن حضرت رجاء بن ابى ضحاك خويشاوند فضل بن سهل بود . آن بزرگوار را از راه ( ماه ) بصره آوردند تا به مرو رسيد و مأمون در روز دوشنبه هفتم ماه رمضان سال 201 ايشان را وليعهد خود نمود . ر . ك . به : ابن واضح يعقوبى ، تاريخ يعقوبى ، ترجمهء محمّد ابراهيم آيتى ، 2 / 465 . ( 18 ) - احمد بن يحيى بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 201 .